English

Jurisprudentie

Omkeringsregel

HR 16.6.2000 NJ 2000 nr. 584 met noot Brunner, VR 2000 nr. 189 (Sint Willibrord)

Psychiatrische inrichting aansprakelijk voor door patiënt elders gestichte brand. Verpleegkundigen hebben dronken patiënt de nacht voor zijn ontslag laten gaan na te hebben vastgesteld dat hij hotelkamer had geboekt. Schending zorgvuldigheidsnorm, waardoor risico terzake van schade is ontstaan. Causaal verband is gegeven. Aangesproken partij moet stellen en bewijzen dat schade ook zonder zijn gedraging zou zijn ontstaan. Inrichting slaagt er niet in te bewijzen dat dienstdoende psychiater, indien deze zou zijn geraadpleegd, toestemming zou hebben gegeven om patiënt te laten vertrekken.

HR 19.1.2001 NJ 2001 nr. 524 met noot Vranken, VR 2001 nr. 118 (Ter Hofte/Oude Monnink Motors)

Oliekoeler van motor lekt en wordt gerepareerd. Tijdens toertocht 14 dagen later komt motorrijder ten val. Motorrijder moet causaal verband met tekortkoming door de door hem aansprakelijk gestelde reparateur bewijzen. Als zou vaststaan dat tekortkoming door reparateur risico van ontstaan van schade in leven zou hebben geroepen, zou op moment van intreden van schade causaal verband tussen die gedraging en schade in beginsel gegeven zijn, behoudens tegenbewijs. Indien door een als onrechtmatige daad of wanprestatie aan te merken gedraging een risico terzake van ontstaan van schade in leven is geroepen en dit risico zich vervolgens verwezenlijkt, is daarmee causaal verband tussen die gedraging en aldus ontstane schade in beginsel gegeven. Het is aan degene die op grond van die gedraging wordt aangesproken om te stellen en te bewijzen dat die schade ook zonder die gedraging zou zijn ontstaan.

HR 11.1.2002 VR 2002 nr. 158

Aanrijding tussen twee naast elkaar op snelweg rijdende auto's tijdens regen op nat wegdek. Vaststaat dat rechterauto drie gladde banden had. Omkeringsregel niet van toepassing, nu gesteld noch gebleken is dat specifieke gevaar van met gladde banden rijden tijdens regenachtig weer zich heeft verwezenlijkt. Toedracht aanrijding is niet komen vast te staan.

HR 29.11.2002 NJ 2004 nr. 304 met noot Asser onder nr. 305, VR 2003 nr. 43

Tankcontainer afkomstig uit Italië met eindbestemming Engeland wordt in Nederland gelost. Inhoud bestond naar achteraf bleek uit zeer giftige stoffen. Tijdens lossen begint container spontaan te lekken en veroorzaakt bodemverontreiniging. Eigenaar grond spreekt diverse bij vervoer betrokken partijen aan tot vergoeding van reinigingskosten. Vaststaat dat container niet tijdig ter keuring was aangeboden. Feitelijke oorzaak lekken niet vastgesteld. Hoge Raad geeft toelichting op omkeringsregel:

HR 19.3.2004 NJ 2004 nr. 307 met noot Asser

Hoewel huisarts gezien beslissing tuchtrechter tegenover overleden patiënt is tekortgeschoten, staat causaal verband tussen tekortschieten en overlijden niet vast nu weduwe "post mortem" onderzoek had kunnen laten uitvoeren. Dat doodsoorzaak nu niet bekend is, komt niet voor risico van huisarts. Omkeringsregel niet van toepassing omdat daarvoor is vereist dat sprake is geweest van een gedraging in strijd met een norm die strekt tot voorkoming van een specifiek gevaar terzake van het ontstaan van schade en dat degene die zich op schending van deze norm beroept, ook bij betwisting aannemelijk heeft gemaakt dat in het concrete geval het specifieke gevaar waartegen de norm bescherming beoogt te bieden, zich heeft verwezenlijkt.

HR 24.9.2004 NJ 2005 nr. 466 met noot Asser, VR 2005 nr. 6

Aanrijding tussen auto met aanhanger en bromfietser, waardoor laatste ernstig letsel oploopt. Automobilist heeft uit art. 19 RVV voortvloeiende norm dat weggebruiker snelheid dient aan te passen aan concrete omstandigheden geschonden. Nu norm strekt tot voorkoming van specifiek gevaar, namelijk dat zich verkeersongeval voordoet, is omkeringsregel terecht toegepast. Automobilist niet geslaagd in tegenbewijs dat ongeval zich ook zonder zijn gevaarzettend handelen zou hebben voltrokken.

HR 8.4.2005 NJ 2005 nr. 284, VR 2005 nr. 117

Aanrijding tussen bromfiets en snorfiets. Niet is vastgesteld wie van beide partijen onvoldoende rechts heeft gehouden. Aangezien bestuurder bromfiets onder invloed van alcohol reed en daarmee specifieke norm van art. 8 lid 2 aanhef en onder b WVW overtrad, had Hof omkeringsregel moeten toepassen bij beoordeling causaal verband tussen rijden onder invloed en ongeval. Zie voor vervolg Gerechtshof Arnhem 28.8.2007 NJF 2007 nr. 494, JA 2007 nr. 182, VR 2008 nr. 107.

HR 2.2.2007 NJ 2007 nr. 92

Geëxecuteerd vonnis wordt in hoger beroep (deels) vernietigd. Oorspronkelijk gedaagde vordert schadevergoeding van tenuitvoerleggende partij die op zijn beurt eigen advocaat daarvoor aansprakelijk houdt, stellende dat advocaat hem niet heeft gewezen op risico's executie. Advocaat betwist causaal verband, stellende dat cliënt sowieso tot executie had willen overgaan. Bewijs causaal verband rust op cliënt. Omkeringsregel is niet van toepassing omdat op advocaat rustende informatieplicht er niet toe strekt cliënt te beschermen tegen risico's, maar cliënt in staat te stellen goed geïnformeerd te beslissen.

HR 13.7.2007 RAV 2007 nr. 46

Kind loopt bij brand in woning ernstig blijvend letsel op. Uit onderzoek is gebleken dat noodgeiser in kinderslaapkamer waar brand is ontstaan niet conform voorschriften voor aardgas-installaties (GAVO-voorschriften) en installatie- en aansluitvoorschriften van fabrikant is geplaatst. Verzekeraar woningbouwvereniging vergoedt schade slachtoffer en neemt regres op hoofdaannemer. Rechtbank en Hof nemen met toepassing omkeringsregel causaal verband tussen schade en wanprestatie dan wel onrechtmatige daad aan. Uitleg Hof van GAVO-voorschriften is niet onbegrijpelijk. Geiser is geïnstalleerd in strijd met norm die strekt ter voorkoming van specifieke gevaar van ontstaan van brand. Nu dit gevaar zich heeft verwezenlijkt, is omkeringsregel van toepassing.

HR 7.12.2007 NJ 2007 nr. 644, JA 2008 nr. 23 met noot Giard, VR 2008 nr. 86

Gynaecoloog maakt kunstfout door niet tijdig keizersnede uit te voeren. Kind is vanaf geboorte lichamelijk en geestelijk gehandicapt. Ouders kind stellen gynaecoloog aansprakelijk en doen in kader van te bewijzen causaal verband tussen fout en hersenletsel kind beroep op omkeringsregel. Norm dat gynaecoloog in situatie als onderhavige zo spoedig mogelijk tot keizersnede moet overgaan, strekt ertoe te voorkomen dat gevaar dat ongeboren kind als gevolg van zuurstofgebrek hersenschade oploopt zich realiseert. Juist dat specifieke gevaar heeft zich gerealiseerd, zodat omkeringsregel van toepassing is.

HR 19.12.2008 NJ 2009 nr. 28, JA 2009 nr. 33, RAV 2009 nr. 23, VR 2009 nr. 43

Fietser komt ten val en houdt wegbeheerder aansprakelijk. In omkeringsregel ligt besloten dat bij discussie van partijen of deze regel toepasselijk is rechter in beginsel steeds aan vordering ten grondslag gelegde normschending moet beoordelen. Zorgplicht ex art. 6:174 BW strekt ter bescherming van veiligheid weggebruikers. Hij die stelt als gevolg van ongeval op weg schade te lijden en beroep doet op omkeringsregel, moet feiten stellen en aannemelijk maken waaruit volgt dat bepaald gevaar zich heeft verwezenlijkt, zonder dat nodig is dat hij ook precieze toedracht van ongeval aannemelijk maakt.

LJN BX7264

HR 23.11.2012 LJN BX7264, NJ 2012 nr. 669, JA 2013 nr. 3 met noot Simons, VR 2014 nr. 19

Kind loopt hersenletsel op rond geboorte, waarvoor ouders schadevergoeding van gynaecoloog vorderen. Beroepsfout gynaecoloog staat vast en met toepassing van omkeringsregel wordt causaal verband met schade aangenomen. Gynaecoloog heeft norm dat vanaf moment van toediening epidurale anesthesie permanente CTG-bewaking van foetus moet plaatsvinden geschonden. Deze concrete medische gedragsnorm/veiligheidsnorm beoogt tegen specifiek gevaar van (blijvend) hersenletsel door foetaal zuurstofgebrek te beschermen. Nu bij kind sprake is van blijvende hersenschade, is aannemelijk dat dit specifieke gevaar zich heeft verwezenlijkt. Voor toepassing van omkeringsregel is voorwaarde dat specifieke gevaar aanmerkelijk moet zijn vergroot, geen geldend recht. Ratio van omkeringsregel brengt mee dat onzekerheid over exacte verloop van gebeurtenissen voor risico komt van degene die norm heeft geschonden zodat dat verloop dan in zoverre niet door benadeelde hoeft te worden gesteld en, bij betwisting, bewezen. Gynaecoloog heeft niet aannemelijk gemaakt dat schade ook bij adequate CTG-registratie zou zijn ontstaan. Vordering toegewezen.

ECLI:NL:HR:2017:1008

HR 2.6.2017 ECLI:NL:HR:2017:1008

Na inval in kantoor in Sudan vlucht Sudanese journalist naar Nederland, waar hij schadevergoeding van Nederlandse non-gouvernementele organisatie vordert. Hij stelt dat organisatie gevaarzettend heeft gehandeld door in strijd met afspraken in kantoor (radio)studio in te richten ten behoeve van door Sudanese overheid verboden radio-uitzendingen. Ontdekking hiervan leidde tot vlucht. Hof acht bestaan van radiostation niet bewezen, maar dit oordeel is onbegrijpelijk. Oordeel Hof dat causaal verband onvoldoende feitelijk is toegelicht, houdt stand. Omkeringsregel is niet van toepassing. Niet is komen vast te staan dat vermeende normschending ertoe heeft geleid dat (specifieke) gevaar waartegen norm bescherming beoogde te bieden - gevaar voor vervolging - zich heeft verwezenlijkt. Vordering afgewezen.

lagere rechters

Gerechtshof Arnhem 28.8.2007 NJF 2007 nr. 494, JA 2007 nr. 182, VR 2008 nr. 107

Aanrijding tussen bromfiets en snorfiets. Niet is vastgesteld wie van beide partijen onvoldoende rechts heeft gehouden. Bestuurder bromfiets reed onder invloed van alcohol en bestuurder snorfiets beschikte niet over wettelijk vereiste bromfietscertificaat. Hof past zowel bij beoordeling causaal verband tussen rijden onder invloed en ongeval als bij beoordeling eigen schuld wegens niet beschikken over certificaat omkeringsregel toe. In beide gevallen sprake van strijd met norm die strekt ter voorkoming van specifiek gevaar, namelijk verkeersongeval, dat zich ook heeft verwezenlijkt. Causale verdeling 65-35 maar op grond van billijkheidscorrectie dient bromfietser 85% schade te betalen. Vervolg op HR 8.4.2005 NJ 2005 nr. 284.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch 25.3.2008 JA 2008 nr. 95

Causaal verband tussen ongeval en schade bij postwhiplashletsel. Omkeringsregel ziet op causaal verband tussen ongeval en optreden schade, maar op dit punt bestaat geen discussie tussen partijen. Omkeringsregel is niet van toepassing op omvang schade, nu overtreden norm niet strekt tot bescherming tegen specifiek gevaar van ontstaan postwhiplashletsel. Slachtoffer moet bestaan letsel en causaal verband tussen letsel en ongeval bewijzen, maar slaagt daarin niet.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch 10.3.2009 NJF 2009 nr. 130, JA 2009 nr. 83 met noot Van Dijk

Patiënt ondergaat in 1997 knieoperatie onder bloedleegte. Na operatie houdt patiënt klachten als gevolg van drukneuropathie. Hij spreekt ziekenhuis aan. Chirurg heeft in strijd met toenmalige stand van medische wetenschap, zoals die blijkt uit vakliteratuur, te hoge druk bij bloedleegteband gehanteerd. Door chirurg geschonden veiligheidsnorm strekt tot bescherming tegen gevaar van zenuwletsel. Op grond van omkeringsregel wordt causaal verband tussen hanteren bovenmatige druk en letsel aangenomen. Nu ziekenhuis causaal verband onvoldoende heeft weerlegd, is er geen ruimte voor nader tegenbewijs.