English

Jurisprudentie

Notaris

HR 26.1.1996 NJ 1996 nr. 607 met noot Kleijn (Dicky Trading II)

Opmerkelijke onroerend goed transactie, waarbij een der partijen onbegrensd vertrouwen in zijn advocaat heeft. Aansprakelijkheid notaris omdat hij verzuimt die partij te waarschuwen. Indien door een als onrechtmatige daad of wanprestatie aan te merken gedraging een risico terzake van het ontstaan van schade in het leven is geroepen en dat risico verwezenlijkt zich, is daarmee causaal verband tussen gedraging en aldus ontstane schade in beginsel gegeven. Aangesprokene moet stellen en bewijzen dat schade ook zonder die gedraging zou zijn ontstaan. Hieraan heeft notaris in casu niet voldaan. Vervolg op HR 18.12.1992 NJ 1994 nr. 91 met noot Alkema (Dicky Trading I), niet opgenomen.

HR 19.6.1998 NJ 1999 nr. 288 met noot Kleijn (Tilburgse Hypotheekbank II)

Notaris dient te bewijzen dat hij niet – met oog op belangen van schuldeisers van bank – had dienen af te zien van medewerking aan transacties met aanzienlijke overfinanciering. Vervolg op HR 23.12.1994 NJ 1996 nr. 628 en HR 15.9.1995 NJ 1996 nr. 629 met noot Kleijn (Tilburgse hypotheekbank I).

HR 20.12.2002 NJ 2003 nr. 325

Op notaris rust zwaarwegende zorgplicht jegens degene die hem gelden toevertrouwt met opdracht deze door te betalen indien aan zekere voorwaarden is voldaan. Deze zorgplicht brengt onder meer mee dat notaris, voorzover dat redelijkerwijs mogelijk is en kan worden gevergd, nadere informatie inwint bij degene die hem aldus gelden heeft toevertrouwd, in geval over inhoud of verstrekking van opdracht redelijkerwijs twijfel kan bestaan. Als notaris in dergelijk geval desondanks op basis van eigen interpretatie van betalingsinstructie tot betaling overgaat zonder inwinnen van nadere informatie bij opdrachtgever, terwijl inwinnen van informatie wel mogelijk was geweest, moet notaris zelf nadelige gevolgen van zijn handelwijze dragen indien die interpretatie, hoewel op zichzelf mogelijk, achteraf onjuist blijkt te zijn. Dit is slechts anders indien in gegeven omstandigheden omtrent inhoud en strekking opdracht redelijkerwijs geen twijfel kan bestaan.

HR 14.12.2007 NJ 2008 nr. 8, RAV 2008 nr. 23

Particulier koopt percelen bosgrond met oog op waardestijging. Jegens particulier optredende verkoper treedt slechts als zodanig op om jegens oorspronkelijke eigenaar bosgrond te maskeren dat door particulier betaalde koopsom veel hoger is dan door oorspronkelijk eigenaar genoemde bedrag. Eén van percelen wordt niet aan particulier geleverd. Hij spreekt notaris aan ten overstaan van wie op zelfde dag zowel levering bosgrond van oorspronkelijk eigenaar aan verkoper, als levering van verkoper aan particulier plaatsvond.

HR 6.2.2009 NJ 2009 nr. 344 met noot Van Mierlo, RAV 2009 nr. 35

Na inschrijving van koop in openbare registers maar voor levering ten overstaan van notaris, legt bank conservatoir beslag op verkochte recht van erfpacht. Notaris voldoet uit koopsom hypotheekhouder en eerdere beslaglegger die hun rechten tegen koper konden inroepen. Restant keert hij uit aan verkopers. Notaris heeft hiermee niet onzorgvuldig jegens bank gehandeld. Beslag komt na verkoop niet op verkoopopbrengst te rusten. Om mee te kunnen delen in opbrengst had bank beslag op koopsom moeten leggen.

HR 12.6.2009 NJ 2009 nr. 274, RAV 2009 nr. 84

Notaris stort koopsom van onroerend goed op bankrekening van bestuurder van verkopende stichting en op bankrekening van zus bestuurder. Stichting spreekt notaris aan tot schadevergoeding. Op notaris rust zwaarwegende zorgplicht jegens degene die aan hem gelden toevertrouwt met betalingsopdracht (HR 20.12.2002 NJ 2003 nr. 325). Ook als sprake is van onvoorwaardelijke opdracht aan notaris en betalingsopdracht duidelijk is, moet notaris nader onderzoek doen. Gezien omstandigheden had notaris rekening moeten houden met mogelijkheid dat degene die betalingsopdracht gaf, zijn bestuursbevoegdheid misbruikend, gelden zou verduisteren. Zorgplicht bracht mee dat notaris bij andere vertegenwoordiger van stichting navraag had moeten doen.

HR 29.6.2012 RvdW 2012 nr. 923, RAV 2012 nr. 93

Koper van pand verzoekt notaris om in conceptleveringsakte tijdstip van totstandkoming koopovereenkomst te wijzigen vanwege op pand gelegd beslag en mogelijke nietigheid van overeenkomst en verzoekt hem dit aan verkoper over te brengen en toe te lichten. Notaris doet dit en deelt verkoper mee dat tegenbewijs openstaat tegen verklaring in leveringsakte over gewijzigd tijdstip van totstandkoming koopovereenkomst. Na levering wordt overeenkomst nietig verklaard. Notaris is jegens koper tekortgeschoten in taakvervulling. Hij had als redelijk handelende en bekwame notaris aan verkoper moeten uiteenzetten dat gelet op art. 3:43 BW mogelijk gebrek kleefde aan koopovereenkomst en moeten voorstellen afstand te doen van daaruit voor verkoper mogelijk voortvloeiende rechten door nieuwe overeenkomst met zelfde inhoud te sluiten, waarnaar dan in leveringsakte zou worden verwezen.

LJN BZ5721

HR 14.6.2013 LJN BZ5721, NJ 2013 nr. 340

Bank stelt notaris aansprakelijk voor schade als gevolg van verkrijgen van tweede in plaats van eerste recht van hypotheek op perceel. Op notaris rust, bij verlijden van akte, zwaarwegende zorgplicht ter zake van hetgeen nodig is voor intreden van rechtsgevolgen die zijn beoogd met in die akte opgenomen rechtshandelingen. Zorgplicht geldt ook voor notaris op Curaçao. Van notaris mag bij recherche bij levering van registergoederen hoge mate van zorgvuldigheid worden verwacht. Oordeel Hof dat van notaris te verwachten zorgvuldigheid eiste dat onderzoek zich ook uitstrekte tot (verificatie in) B-register bij Kadaster is juist. Dat onder notarissen op Curaçao gebruik was bij eerste inzage te volstaan met raadpleging van E-register, maakt dat niet anders.

ECLI:NL:HR:2016:270

HR 19.2.2016 ECLI:NL:HR:2016:270

Verkoper wordt door koper aangesproken vanwege vertraging in levering van appartementsrechten waarvoor eerst splitsingsakte moest worden gewijzigd. Verkoper roept in vrijwaring notaris op, waar notarisklerk die koopovereenkomst heeft opgesteld, werkzaam was. Uit hoofde van op notarisklerk rustende notariële zorgplicht had notarisklerk partijen vooraf op noodzaak van toestemming van Vereniging van Eigenaren voor wijziging splitsingsakte moeten wijzen en had moeten adviseren leveringsdatum niet vast te leggen voordat toestemming zou zijn verkregen. Dit mede met oog op mogelijkheid dat eventualiteit zou optreden, hier dat aantal eigenaren toestemming afhankelijk zou stellen van gelijktijdige oplossing van andere problemen. Informatie- en adviesplicht van notarisklerk strekte ertoe verkoper te behoeden voor risico van vertraging door dergelijke eventualiteit. Niet valt in te zien waarom, anders dan Hof oordeelde, vertraging door parkeerproblematiek als eigen schuld voor rekening van verkoper zou komen. Nu beslissing in hoofdzaak in verband met aanhangig hoger beroep nog niet onherroepelijk was, kon Hof in vrijwaring niet definitieve beslissing geven (afwijzing vordering om notaris te veroordelen tot al hetgeen waartoe verkoper in hoofdzaak zal worden veroordeeld) die geen rekening hield met mogelijkheid van andere beslissing in hoofdzaak. Volgt vernietiging.

ECLI:NL:HR:2016:265

HR 19.2.2016 ECLI:NL:HR:2016:265

Horecaondernemer dient voor grote lening zekerheid aan geldverstrekker te verschaffen, waarvoor notaris verschillende aktes passeert. Na in akte vastleggen van positieve negatieve hypotheekverklaring wordt in latere akte volmacht verleend om tweede recht van hypotheek op in Spanje gelegen villa te vestigen. In laatste akte gaat notaris uit van verkeerde volmachtgever en registergoed (appartementsrecht van partner van horecaondernemer in plaats van villa). Geldverstrekker stelt notaris aansprakelijk. Notaris was als instrumenterend notaris bij verlijden akte met hypotheekverklaring niet verplicht uit eigen beweging onderzoek in te stellen naar rechtstoestand van villa in Marbella en hoefde ook niet te waarschuwen dat hij niet zou rechercheren. Horecaondernemer had zich toen slechts voorwaardelijk verplicht om mee te werken aan vestigen van tweede hypotheekrecht en voor geldverstrekker had andere notaris meegekeken. Van notaris kon echter wel worden gevergd dat hij bij volmacht verlening zou controleren of door horecaondernemer aangeleverde gegevens overeenstemden met die in eerdere akte. Door dit na te laten heeft notaris onzorgvuldig jegens als belanghebbende aan te merken geldverstrekker gehandeld. HR doet zaak af op art. 81 lid 1 RO.

ECLI:NL:2016:288

HR 19.2.2016 ECLI:NL:2016:288

Echtgenote van erflater vordert van notaris betaling van legitieme portie kinderen uit eerste huwelijk van erflater vanwege niet opnemen niet-opeisbaarheidsclausule van art. 4:82 BW in testament van erflater. Zorgvuldigheidsplicht notaris kan meebrengen dat notaris bij verlijden akte niet slechts zakelijke inhoud daarvan meedeelt en toelicht, maar ook wijst op gevolgen van akte (HR 20.1.1989 ECLI:NL:HR:1989:AD0586, NJ 1989 nr. 766). Stelplicht en bewijslast van schendig zorgplicht rusten in beginsel op benadeelde. Notaris heeft verzwaarde stel-/motiveringsplicht inhoudende dat notaris ter motivering van betwisting van aansprakelijkheid voldoende feitelijke gegevens moet verstrekken om benadeelde aanknopingspunten voor eventuele bewijslevering te verschaffen (HR 10.1.1997 ECLI:NL:HR:1997:ZC2244, NJ 1999 nr. 286). Voor zover notaris geen aantekeningen bijhoudt en bewaart van wat hij in kader van voorlichtingsplicht met betrokkene heeft besproken, kan dat ertoe leiden dat hij niet aan motiveringsplicht kan voldoen. Dat komt dan voor risico van notaris. Oordeel Hof dat niet is komen vast te staan dat erflater niet-opeisbaarheidsclausule in testament heeft willen opnemen, is onvoldoende begrijpelijke weerlegging van stelling weduwe. Als erflater niet op die mogelijkheid is gewezen en Hof heeft niet omstandigheden vastgesteld waaruit voorlichting daarover kan volgen, heeft erflater zich over wenselijkheid van die clausule geen mening kunnen vormen. Volgt vernietiging.

ECLI:NL:HR:2016:270

HR 19.2.2016 ECLI:NL:HR:2016:270

Verkopers worden door koper aangesproken vanwege vertraging in levering van appartementsrechten, waarvoor eerst splitsingsakte moest worden gewijzigd. Verkopers roepen in vrijwaring notaris op, waar notarisklerk die koopovereenkomst heeft opgesteld, werkzaam was. Uit hoofde van op notarisklerk rustende notariële zorgplicht had notarisklerk partijen vooraf op noodzaak van toestemming van Vereniging van Eigenaren voor wijziging splitsingsakte moeten wijzen en had moeten adviseren leveringsdatum niet vast te leggen voordat toestemming zou zijn verkregen. Informatie- en adviesplicht van notarisklerk strekte ertoe verkopers te behoeden voor risico van vertraging door eventualiteit. Niet valt in te zien waarom, anders dan Hof oordeelde, vertraging door parkeerproblematiek als eigen schuld voor rekening van verkopers zou komen. Nu beslissing in hoofdzaak in verband met aanhangig hoger beroep nog niet onherroepelijk was, kon Hof in vrijwaring niet definitieve beslissing geven (afwijzing vordering tegen notaris) die geen rekening hield met mogelijkheid van andere beslissing in hoofdzaak. Volgt vernietiging.

ECLI:NL:HR:2016:265

HR 19.2.2016 ECLI:NL:HR:2016:265

In kader van geldlening en daarvoor te verstrekken zekerheden passeert notaris eerst akte van schuldbekentenis/geldlening met positieve en negatieve hypotheekverklaring en vervolgens akte van volmacht om tweede hypotheekrecht op villa in Spanje te vestigen. Vlak daarna overlijdt hypotheekgever en blijkt villa ook in eigendom aan zijn geregistreerd partner toe te behoren en is in tweede akte niet villa, maar aan partner toebehorend appartement vermeld. Geldverstrekker stelt notaris aansprakelijk vanwege schending zorgplicht. Naar oordeel Hof was notaris bij verlijden eerste akte niet verplicht onderzoek in te stellen naar rechtstoestand van villa van hypotheekgever in Spanje en hoefde hij ook niet te waarschuwen dat hij niet zou rechercheren. Nu bij tweede akte door hypotheekgever aangeleverde gegevens niet overeenkwamen met gegevens in eerste akte, had notaris nadere informatie moeten inwinnen. Door dat niet te doen en in tweede akte uit te gaan van verkeerde volmachtgever en verkeerde registergoed heeft notaris onzorgvuldig jegens geldverstrekker gehandeld. Hoge Raad doet zaak af op art. 81 lid 1 RO.

ECLI:NL:HR:2017:2850

HR 10.11.2017 ECLI:NL:HR:2017:2850

Vader heeft aan zijn vier kinderen schenkingen op papier gedaan, die niet zijn uitgevoerd. Om aan belastingverplichtingen te kunnen voldoen leent vader geld van twee van zijn dochters, ten behoeve van wie hij recht van hypotheek vestigt. Dit recht strekt niet alleen tot zekerheid van geldleningen, maar ook tot verhaal van vorderingen uit ouderlijke boedelverdeling van vooroverleden moeder en schenkingen op papier die aan alle kinderen toekomen. Vader onterft zijn andere dochter en zoon. Na zijn overlijden kunnen hun vorderingen niet meer uit nalatenschap worden voldaan. Onterfde kinderen stellen notaris ten overstaan van wie aktes zijn verleden, aansprakelijk. Hof neemt terecht maatstaven uit Novitaris-arrest (HR 3.4.2015 ECLI:NL:GHR:2015:831) tot richtsnoer en oordeelt dat notaris onrechtmatig heeft gehandeld door mee te werken aan vestigen van recht van hypotheek dat verhaalsmogelijkheden van andere kinderen doorkruiste. In Novitaris-arrest is algemene norm weergegeven ter zake van medewerking van notaris aan handelingen van cliënten die belangen van derden schaden. Die norm is uitwerking van art. 21 lid 2 Wet op het notarisambt. Hof kon oordelen dat adviseren tot onterving op zichzelf niet als onrechtmatig kan worden aangemerkt. Nederlandse recht laat onterving toe en dit is in beginsel niet anders als onterving (mede) tot doel heeft (onterfde) erfgenaam informatie te onthouden en bevoegdheden in kader van nalatenschap te ontzeggen. Notaris heeft dus onrechtmatig gehandeld jegens zoon door mee te werken aan verlijden van hypotheekakte tussen vader en twee dochters voor zover daarbij zekerheid werd verleend voor andere vorderingen dan die uit geldleningen.

58 beroepsaansprakelijkheid – notaris

HR 11.1.2019 ECLI:NL:HR:2019:4

In voor notaris verleden testament wordt echtgenote niet langer tot erfgenaam benoemd, maar wordt in eerder testament opgenomen wettelijke verdeling niet herroepen. Doordat echtgenote niet langer erfgenaam is, kan wettelijke verdeling niet worden toegepast. Na overlijden van zeer vermogende erflater spreekt echtgenote notaris aan vanwege beroepsfout. Hof oordeelt dat notaris jegens echtgenote onzorgvuldig heeft gehandeld, maar echtgenote heeft ernstig verwijtbaar gehandeld door vaststellingsovereenkomst met kinderen te sluiten zonder notaris daarbij te betrekken waardoor zij haar schade niet op notaris kan verhalen.
Hoge Raad stelt zorgvuldigheidsnorm voor handelen van notaris en stelplicht en bewijslast ter zake voorop (HR 19.2.2016 ECLI:NL:HR:2016:288). Indien notaris niet kan bewijzen dat hij erflater uitdrukkelijk heeft gewezen op rechtsgevolg van schrappen van echtgenote als erfgenaam, moet als vaststaand worden aangenomen dat erflater wettelijke verdeling niet wilde prijsgeven. Hof kon zo oordelen. Afwijzing van schadevergoedingsvordering door Hof is gebaseerd op oordeel dat sprake is van zodanige mate van eigen schuld van echtgenote dat billijkheid meebrengt dat schadevergoedingsplicht van notaris geheel vervalt. Daarmee is door notaris gevoerde verweer wel gehonoreerd. Nu tussen partijen echter in geschil was of laatste testament van erflater aldus kan worden uitgelegd dat wettelijke verdeling toch zou kunnen worden toegepast, had Hof daarover oordeel moeten geven. Antwoord op die vraag is van belang voor zowel vraag of handelen van notaris tot aan hem toerekenbare schade heeft geleid, als vraag of echtgenote aan schade heeft bijgedragen door vaststellingsovereenkomst aan te gaan. Volgt vernietiging.

lagere rechters

Gerechtshof 's-Hertogenbosch 22.1.2008 JAR 2008 nr. 87

Verkoper van perceel grond verwijt notaris dat hij niet heeft gewaarschuwd voor mogelijkheid van verbeuren boete op grond van Algemene Verkoopvoorwaarden welke deel uitmaken van overeenkomst waarbij verkoper perceel heeft verkregen. Rechercheplicht van notaris is hier niet aan de orde. Onder omstandigheden kan notaris buiten rechercheplicht gehouden zijn tot geven van nadere informatie aan partij en waarschuwen voor aan rechtshandeling verbonden risico’s. Van notaris had verwacht kunnen worden dat hij bij oorspronkelijke verkoper naar gevaar op hoge boete had geïnformeerd, maar ontbreken van deze service levert geen beroepsfout op. Notaris mocht er redelijkerwijs vanuit gaan dat verkoper zijn waarschuwing niet nodig had.

Gerechtshof Leeuwarden 2.4.2008 NJF 2008 nr. 291

Notaris maakt beroepsfout door partijen niet te attenderen op echtelijk toestemmingsvereiste en gevolgen daarvan voor onaantastbaarheid vaststellingsovereenkomst. Op notaris rust zwaarwegende zorgplicht terzake van hetgeen nodig is voor intreden van beoogde rechtsgevolgen. Zijn rol is niet lijdelijk. Notaris en advocaat van een der partijen die overeenkomst opstelde zijn ieder voor 50% aansprakelijk.

Gerechtshof Arnhem 22.9.2009 NJF 2009 nr. 464

Notaris maakt beroepsfout door na invoering van nieuw BW nog akte met cessie tot zekerheid op te maken. Op notaris rust uit hoofde van zijn taak bij verlijden van akte zwaarwegende zorgplicht terzake van hetgeen nodig is voor intreden van rechtsgevolgen die partijen met in akte opgenomen rechtshandeling beogen (HR 28.9.1990 NJ 1991 nr. 473, niet opgenomen). Zorgplicht vindt haar grens daar waar notaris erop mocht vertrouwen dat belanghebbende zichzelf reeds op hoogte had gesteld of belanghebbende tevoren reeds voldoende inzicht had in hetgeen voor die gevolgen was vereist (HR 27.3.1992 NJ 1993 nr. 188, niet opgenomen). Notaris heeft zorgplicht niet geschonden jegens deskundige partij, wel jegens ondeskundige partij, maar causaal verband met schade ontbreekt.