English

Jurisprudentie

Zorgplicht werkgever

HR 1.7.1993 NJ 1993 nr. 687 met noten Stein en Maeijer

Werkgever aansprakelijk voor looproute op bedrijfsterrein van werkplek naar werkkeet. Zorgverplichting werkgever heeft betrekking op gehele bouwterrein, ook voorzover daarop door derden werkzaamheden worden verricht. Hoofdaannemer en anderen aanmerken als hulppersonen van werkgever bij nakoming veiligheidsverplichting. Dat hulppersonen rapportageplicht niet nakomen, komt voor rekening werkgever.

HR 18.9.1998 NJ 1999 nr. 45, VR 1999 nr. 31

Werknemer door wiens tekortschieten andere werknemer gewond raakt, is hulppersoon van werkgever, aan wie tekortschieten in kader van art. 1638x (oud) BW moet worden toegerekend. Vgl. HR 15.6.1990 NJ 1990 nr. 716 met noot Stein, niet opgenomen.

HR 16.5.2003 NJ 2004 nr. 176 met noot Heerma van Voss onder nr. 177, VR 2003 nr. 167 met noot Bier (Dusarduyn/Du Puy)

Werknemer, belast met werkzaamheden op dak van particuliere opdrachtgever, zakt door - voor aanbrengen van lichtkoepel bestemd - gat dat door werknemer van ander bedrijf was afgedekt. Werkgever van slachtoffer wist niet dat lichtkoepel zou worden aangebracht. Niet onjuist is beslissing Rechtbank dat werkgever die zich niet vooraf op hoogte heeft gesteld van aan werkzaamheden verbonden risico's - mede gezien werkervaring van werknemer en diens uit bezit van veiligheidsdiploma blijkende kennis - niet is tekortgeschoten.

HR 5.11.2004 NJ 2005 nr. 215, JAR 2004 nr. 278, VR 2006 nr. 19

Werkneemster wordt in gang van verpleeghuis waar zij werkt, geraakt door plotseling openslaande wc-deur, die ten behoeve van rolstoelgebruikers extra breed is en – anders dan andere deuren in verpleeghuis – naar buiten opendraait. Werkgever voor daardoor ontstane schade aansprakelijk, aangezien bij gegeven breedte deur en gang sprake was van gevaarlijke situatie en werkgever niet aan zorgplicht heeft voldaan. Werkgever had gevaar kunnen voorkomen door aanbrengen schuifdeur. Omstandigheid dat geen enkel bouwvoorschrift noch enige Arborichtlijn of NEN-norm zich verzet tegen naar buiten opendraaiende deur en dat deze situatie alledaags is, doet aan voorgaande niet af.

HR 11.11.2005 NJ 2008 nr. 460 met noot Heerma van Voss onder nr. 465, JAR 2005 nr. 287, VR 2006 nr. 102

Werknemer tracht storing in inpakmachine te verhelpen en steekt daartoe hand in richel machine, waardoor vingertoppen onder pers komen. Voor daardoor ontstane schade houdt hij werkgever aansprakelijk ex art. 7:658 BW. Voorzienbaarheid voor werkgever dat werknemer hand in richel zou steken speelt wel rol, maar is niet van doorslaggevende betekenis. Rechtbank heeft niet alle relevante omstandigheden meegewogen. Zo heeft Rechtbank ten onrechte in midden gelaten of werkgever werknemer voldoende heeft geïnstrueerd. Dat na ongeval extra beveiligingsstrip is aangebracht, had tot onderzoek moeten leiden naar vraag waarom aanbrengen strip niet reeds voor ongeval van werkgever kon worden gevergd.

HR 20.1.2006 NJ 2008 nr. 461 met noot Heerma van Voss onder nr. 465

Zorgplicht werkgever brengt mee dat hij ook ten aanzien van werktuigen en gereedschappen die van derden zijn gehuurd (en naar hun aard veiligheidsrisico meebrengen) zodanige maatregelen treft en aanwijzingen verstrekt die redelijkerwijs nodig zijn ter voorkoming dat werknemer tijdens werkzaamheden tengevolge van onvoldoende onderhoud en onveiligheid werktuigen en gereedschappen schade lijdt. Werkgever die zorg voor veiligheid werktuigen en gereedschappen overlaat aan daartoe gekwalificeerde werknemer heeft niet reeds daardoor voldaan aan zorgverplichting, maar moet die werknemer in staat stellen ook daadwerkelijk zorg voor veiligheid in acht te nemen.

HR 27.4.2007 NJ 2008 nr. 462 met noot Heerma van Voss onder nr. 465, RAV 2007 nr. 13, JA 2007 nr. 120 met noot Van Kooten, JAR 2007 nr. 128, VR 2008 nr. 11

Verkoopmedewerker restaurant loopt rugklachten op na het, tezamen met anderen, tillen van zware oven. Werknemer houdt werkgever aansprakelijk. Werkgever had verplichting hulpmiddelen of persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking te stellen ter voorkoming van letsel bij tillen zware last. Algemeen bekend dat met de hand tillen van zwaar gewicht door iemand wiens werk dit normaal niet is een serieus gevaar voor ontstaan letsel oplevert. Werkgever dient omstandigheden aan te geven die meer in zijn sfeer liggen (vgl. HR 17.11.2000 NJ 2001 nr. 596 met noot Asser), zoals in casu gewicht oven. Na verwijzing oordeelt Gerechtshof 's-Gravenhage 20.7.2010 JA 2010 nr. 156, dat werkgever aansprakelijk is. Met toepassing van omkeringsregel wordt causaal verband tussen tekortkoming van werkgever en rugletsel van werknemer aangenomen.

lagere rechters

HvJ EG 14.6.2007 JAR 2007 nr. 178

Art. 5 van Richtlijn 89/391/EEG waarin is bepaald dat werkgever verplicht is te zorgen voor veiligheid en gezondheid van werknemers inzake alle met het werk verbonden aspecten, behelst geen risicoaansprakelijkheid werkgever.

HR 13.7.2007 NJ 2008 nr. 464 met noot Heerma van Voss onder nr. 465, JAR 2007 nr. 230, JA 2007 nr. 173 met noot Quakkelaar, VR 2007 nr. 164

Op oneffen bouwterrein verstapt werknemer zich bij verlaten woning in aanbouw, loopt letsel op en spreekt werkgever daarvoor aan. Op grond van Arbo-besluit moeten oneffenheden op bouwplaats zoveel als mogelijk worden vermeden. Indien niveauverschillen tot normale werkomstandigheden behoren, dient werkgever die maatregelen te treffen c.q. aanwijzingen te geven als redelijkerwijs nodig ter voorkoming van schade werknemers. Achterwege laten daarvan niet te rechtvaardigen met enkel beroep op eigen verantwoordelijkheid (ervaren) werknemer.

HR 11.4.2008 NJ 2008 nr. 465 met noot Heerma van Voss, JA 2008 nr. 78, JAR 2008 nr. 146, VR 2009 nr. 68

Werknemer glijdt uit op bordes in plas water. Hij droeg door werkgever ter beschikking gestelde veiligheidsschoenen. Art. 7:658 vereist hoog veiligheidsniveau van werkruimte, werktuigen, gereedschappen en organisatie van betrokken werkzaamheden. Werkgever dient tevens toezicht te houden op behoorlijke naleving van instructies en op onderhoud van ruimten en materialen. Ter beschikking stellen van veiligheidsschoenen brengt niet mee dat werkgever aan voormelde verplichtingen heeft voldaan of dat treffen van andere, meer effectieve, maatregelen met hetzelfde doel (leggen van rubberen matten) niet van hem konden worden gevergd.

HR 12.12.2008 NJ 2009 nr. 332 met noot Hartlief onder nr. 335, JAR 2009 nr. 15, JA 2009 nr. 19 met noot Houweling onder nr. 21, VR 2009 nr. 50

Verzorgingshulp komt tijdens werktijd bij fietsen naar klant ten val en spreekt werkgever voor letsel aan. Principeel arrest over zorgplicht ex art. 7:658 BW en aanvullende zorgplicht ex art. 7:611 BW voor verkeersongevallen. Zorgplicht ex art. 7:658 BW heeft ruime strekking, zodat niet snel valt aan te nemen dat daaraan is voldaan. Ook als werknemer op plaatsen komt die niet als arbeidsplaats ex art. 1 lid 3 sub g Arbowet gelden, zoals openbare weg, kan zorgplicht van art. 7:658 BW meebrengen dat werkgever maatregelen treft. Bij deelname aan wegverkeer is omvang zorgplicht beperkt. Aanvullende verplichting werkgever ex art. 7:611 BW om behoorlijke verzekering te sluiten voor werknemers die in uitoefening werkzaamheden aan gemotoriseerd verkeer deelnemen geldt ook voor werknemers die dit als fietser of voetganger doen. Bij verkeersongevallen op arbeidsplaats dient niet anders te worden geoordeeld dan bij die op openbare weg.

HR 26.11.2010 NJ 2010 nr. 635, RAV 2011 nr. 22, JA 2011 nr. 12

Werknemer wordt tijdens offshore-werkzaamheden op verschillende platformen voor kust in Afrika ziek, eerst door drinken van verontreinigd drinkwater en later door blootstelling aan onhygiënische omstandigheden. Werknemer raakt arbeidsongeschikt en stelt werkgever aansprakelijk. Oordeel Hof dat werkgever voldoende maatregelen heeft genomen ter voorkoming van zich hier verwezenlijkte gevaren houdt stand in cassatie. Enkele omstandigheid dat algemeen bekend risico van schade, zoals gevaar van ernstige infectieziekten in tropische landen door drinken van water uit onverzegelde flessen, zich verwezenlijkt, verplicht werkgever nog niet maatregelen te treffen (vgl. HR 8.2.2008 NJ 2008 nr. 93). Werkgever is ook niet aansprakelijk voor gestelde onhygiënische omstandigheden op platform waar hij geen (rechtstreekse) zeggenschap had omdat hij deze niet hoefde te verwachten.

LJN BX7590

HR 7.12.2012 LJN BX7590, NJ 2013 nr. 11, VR 2013 nr. 54

Arubaanse zaak. Voorman valt op winderige dag tijdens aanbrengen van platen op dak van zes meter hoogte naar beneden. Werkgever heeft volgens werknemer toegestaan dat hij zonder veiligheidsgordel werkte. (Let op, naar Arubaans recht (art. 7A:1614x BWA) ligt bewijslast van al dan niet nakomen van zorgplicht door werkgever, anders dan ex art. 7:658 lid 2 BW, bij werknemer.) Zorgplicht van werkgever houdt niet alleen in dat deze ervoor moet zorgen dat voldoende veiligheidsmateriaal op werkplek beschikbaar is, maar ook dat hij erop toeziet dat werknemers dit materiaal op juiste wijze gebruiken als werkomstandigheden daarom vragen. Omstandigheid dat voorman ervaren werknemer was maakt dat niet anders, nu werkgever ook verantwoordelijk is voor veiligheid van ervaren werknemers en rekening dient te houden met verschijnsel dat ook die werknemers wel eens nalaten benodigde voorzichtigheid in acht te nemen. Alternatieve beschikbaarheid van twee hoogwerkers met bak van waaruit aan dak had kunnen worden gewerkt, kan niet meebrengen dat werkgever aan zorgplicht heeft voldaan, nu werkgever werknemer niet heeft gewezen op mogelijkheid die hoogwerkers te gebruiken en daarvoor instructies heeft gegeven.

ECLI:NL:HR:2014:3519

HR 5.12.2014 ECLI:NL:HR:2014:3519

Chauffeur loopt letsel op doordat hij bij loswerkzaamheden in Spanje zware machine op voet krijgt. Hof acht uitzendbureau en inlenende werkgever niet aansprakelijk, omdat chauffeur in strijd heeft gehandeld met uitdrukkelijke instructie dat hij niet mocht (helpen met) lossen. Dit doet echter niet af aan zorgplicht van werkgever om geëigende veiligheidsmaatregelen te treffen. Indien plaats waar werkzaamheden worden verricht eraan in weg staat dat werkgever direct toezicht houdt op naleving van gegeven instructies, dient deze zo nodig aanvullende veiligheidsmaatregelen te treffen. Welke maatregelen dat zijn, is afhankelijk van omstandigheden van geval, waaronder aard van werkzaamheden, kans dat zich ongeval zal voordoen, ernst die gevolgen van ongeval kunnen hebben en mate van bezwaarlijkheid van te nemen maatregelen. Zorgplicht bracht hier tevens mee dat werkgevers veiligheidsschoenen (die hadden kunnen bijdragen aan voorkoming of beperking van letsel) aan chauffeur dienden te verstrekken. Van werkgevers kon niet worden verlangd dat zij dan ook nog zouden controleren of chauffeur schoenen in vrachtauto meenam of ervoor zouden zorgen dat klant toezag op naleving. Hoge eisen die in HR 11.11.2011 ECLI:NL:HR:2011:BR5223, NJ 2011 nr. 598 (TBS-kliniek) werden gesteld aan stelplicht van werkgever werden in die zaak gerechtvaardigd door bijzondere omstandigheden van geval, die zich hier niet voordoen. Voor beoordeling of werkgever zorgplicht, die ruime strekking heeft, heeft nageleefd zijn ook van belang ontbreken van RI&E, niet melden van ongeval bij arbeidsinspectie en niet geven van duidelijke veiligheidsinstructies. Hof had daar op in moeten gaan. Verwijt dat werkgevers in strijd met cao geen ongevallenverzekering voor chauffeur hebben afgesloten staat los van verwijt dat zij zorgplicht ex art. 7:658 BW hebben geschonden. Ongegrondheid van eerste verwijt vloeit niet reeds voort uit ongegrondheid van tweede. Volgt vernietiging.

ECLI:NL:HR:2015:1747

HR 26.6.2015 ECLI:NL:HR:2015:1747

Werknemer komt ten val als hij hoge bestelbus, die half op stoep en half op openbare weg staat, schoonmaakt en op stofzuigerslang stapt. Hof acht werkgever tekortgeschoten in zorgplicht van art. 7:658 BW. Werkgever liet in wezen aan werknemers over hoe zij busjes wilden schoonmaken; daarover zijn geen of nauwelijks instructies gegeven. Van werkgever mag worden verwacht dat hij werkplaats zodanig inricht dat deze geschikt is om er schoonmaakwerkzaamheden in te verrichten en dat, zo dat niet mogelijk is, werknemers duidelijk worden geïnstrueerd hoe zij die werkzaamheden zo veilig mogelijk kunnen verrichten. Dat houdt mede in dat werknemers op gelijke ondergrond kunnen werken. Werkgever heeft geen maatregelen genomen om te voorkomen dat werknemer door niveauverschil in ondergrond schade lijdt. Hoge Raad doet zaak af op art. 81 lid 1 RO. A-G merkt op dat gaat om geval waarover in redelijkheid verschillend kan worden geoordeeld, maar dat het waardering van feiten blijft waarvan juistheid in cassatie niet kan worden getoetst.

ECLI:NL:HR:2015:1745

HR 26.6.2015 ECLI:NL:HR:2015:1745

Beveiligingsmedewerkster wordt 's ochtends vroeg bij openen van kantoorpand met naald gestoken door onbekende persoon met zwerversuiterlijk en raakt arbeidsongeschikt. Zij stelt werkgever aansprakelijk. Naar oordeel Hof houdt zorgplicht van art. 7:658 BW geen absolute waarborg voor veiligheid van werknemer in. Van werkgever kon gelet op alle omstandigheden van geval niet worden gevergd dat hij, ter voorkoming van dit specifieke risico - geprikt worden met injectienaald - aan alle werknemers perforatie werende jas ter beschikking stelde en vervolgens toezag op onder alle omstandigheden dragen daarvan. Gaat hier om gevaar waarvan het weinig voor hand ligt dat het zich verwezenlijkt. Maatregelen die nodig zijn om gevaar weg te nemen, zijn bezwaarlijk te realiseren. Vordering afgewezen. Hoge Raad doet zaak af op art. 81 lid 1 RO.

Gerechtshof Amsterdam 7.9.2006 JAR 2007 nr. 65, JA 2007 nr. 37

Aansprakelijkheid werkgever voor RSI. Werkneemster werkte niet alleen binnen gebouw werkgever maar ook bij derde en – met toestemming werkgever - thuis. Die werkplekken vallen ook onder verantwoordelijkheid werkgever, nu werkgever daar feitelijk zeggenschap over had.

Gerechtshof Arnhem 21.11.2006 VR 2007 nr. 107

Vrachtwagenchauffeur probeert verbogen looprek op tankwagen terug te buigen waarbij hij valt en letsel oploopt. Werkgever had voor deze situatie instructies moeten geven en moeten waarschuwen om als terugbuigen niet eenvoudig lukte, poging te staken en hulp in te roepen. Door dat na te laten, heeft hij niet vereiste maatregelen ter voorkoming van schade getroffen.

Gerechtshof Arnhem 18.3.2008 JAR 2008 nr. 107

Cellist stelt orkest als werkgever aansprakelijk voor gehoorschade. Uit medisch onderzoek blijkt dat van causaal verband tussen gehoorschade cellist en werkzaamheden bij orkest sprake is. Orkest had eind jaren tachtig, begin jaren negentig op hoogte moeten zijn van risico's van schadelijke geluidniveaus in orkesten. Cellist is langdurig blootgesteld aan schadelijk geluid, met oog waarop orkest verplicht was geëigende maatregelen te nemen. Orkest mag bewijzen waarom in verschillende rapporten voorgestelde maatregelen niet eerder konden worden genomen. In Gerechtshof Arnhem 18.8.2009 JAR 2009 nr. 230, JA 2009 nr. 147, RAV 2009 nr. 96 wordt op basis van getuigenverhoren vastgesteld dat orkest in zorgplicht is tekortgeschoten.

Rechtbank 's-Gravenhage 21.5.2008 Nieuwsbrief Personenschade mei 2008, JA 2008 nr. 145, JAR 2008 nr. 289

Twee verpleegkundigen stellen ziekenhuis als werkgever ex art. 7:658 jo. 6:162 BW aansprakelijk voor aangeboren afwijkingen bij hun kinderen, welke zouden zijn veroorzaakt door blootstelling aan lachgas tijdens hun werk op verloskamers. Uit diverse rapporten en (literatuur)studies volgt dat ziekenhuis op hoogte behoorde te zijn van mogelijke specifieke gezondheidsrisico's van lachgas voor werknemers en dat desondanks bij inventarisatie van risico's op verloskamers werkzame verpleegkundigen ten onrechte zijn vergeten. In bredere kring gesignaleerde mogelijke gezondheidsrisico's dwongen werkgever tot terughoudendheid bij blootstelling van personeel aan lachgas en daarmee tot maatregelen ter beheersing blootstelling. Ziekenhuis heeft zorgplicht geschonden. Behoudens tegenbewijs is causaal verband tussen geboortedefecten en piekblootstelling aan lachgas aannemelijk. Werkgever slaagt erin verband te ontzenuwen, zodat vorderingen worden afgewezen.

Gerechtshof Leeuwarden 29.6.2010 JAR 2010 nr. 196

Bij storten van beton valt werknemer die op mobiele telefoon wordt gebeld van 1.30 meter hoge triltafel. Werkgever hoeft werknemers in het algemeen niet te waarschuwen tegen algemeen bekende gevaren van gebruik van mobiele telefoon op werkvloer, maar dat is hier anders. Aan gebruik van mobiele telefoon bij productie van betonelementen zijn extra gevaren verbonden. Werkgever had er rekening mee moeten houden dat werknemers ook bij controlewerkzaamheden op trilplaat ten behoeve van werk verstrekte telefoon opnamen als zij gebeld werden. Daarom had werkgever werknemers (tenminste) behoren te instrueren dat zij telefoon niet moesten beantwoorden zolang zij op trilplaat stonden. Door dit na te laten heeft werkgever zorgplicht geschonden.

Gerechtshof Leeuwarden 14.12.2010 JA 2011 nr. 47

Werknemer die schade aan gebit oploopt bij gebruik van koevoet spreekt werkgever ex art. 7:658 BW aan. Hij verwijt werkgever geen gelaatsmasker ter beschikking te hebben gesteld. Gevarenzone van uitschietende koevoet is niet beperkt tot gelaat, maar kan hele lichaam betreffen. Werknemer heeft niet gewezen op geschreven normen die meebrengen dat werkgever voorziet in algehele lichaamsbepantsering. Gelet op aanbevelingen van Arbouw is vraag of werknemer bij zijn werk wel zodanige risico's liep voor schade aan gebit dat werkgever redelijkerwijs gelaatsmasker had behoren te verschaffen in plaats van alleen veiligheidsbril. Dat schade zich hoogstwaarschijnlijk niet zou hebben voorgedaan als werknemer gezichtsmasker had gedragen, is onvoldoende om schending van zorgplicht door werkgever aan te nemen.

LJN BX7592

Gerechtshof Amsterdam 4.10.2011 NJ 2012 nr. 645

Surveillerende lerares krijgt tijdens pauze op plein door leerling geschopte voetbal tegen haar hoofd en is langere tijd arbeidsongeschikt. Werkgever heeft zorgplicht niet geschonden. Van werkgever in concreet geval te verlangen zorg hangt af van omstandigheden van geval, zoals aard van werkzaamheden, kenbaarheid van gevaar, kans op verwezenlijking daarvan en ernst van gevolgen, alsmede mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen. Ten tijde van ongeval bestonden geen normen met betrekking tot (on)toelaatbaarheid van voetballen op basisschoolpleinen of mate van toezicht op leerlingen op die pleinen. In algemeen is niet te verwachten dat geraakt worden door voetbal leidt tot schade ex art. 7:658 lid 1 BW. Werkgever hoefde voetbalspel op plein niet helemaal te verbieden en evenmin zorg te dragen voor meerdere pleinwachten. Cassatieberoep met toepassing van art. 81 lid 1 RO verworpen in HR 19.10.2012 LJN BX7592, RvdW 2012 nr. 1319, VR 2013 nr. 53.

LJN BX0429

Gerechtshof 's-Hertogenbosch 3.7.2012 LJN BX0429, JA 2012 nr. 173 met noot Simons

Vervolg van HR 10.6.2011 NJ 2011 nr. 273. Vrachtwagenchauffeur die op plaats van bestemming assisteert bij lossen, raakt gewond doordat deel van vervoerde machine van oplegger valt. Machine was door externe verlader geladen. Werkgever is aansprakelijk. Overhandigen van chauffeurshandboek is onvoldoende in kader van vergaande zorgplicht ex art. 7:658 BW. Er zijn ook geen specifieke instructies gegeven voor vervoer en lossen van deze zware machine. Bij lossen betrokken (externe) monteurs gelden als hulppersonen van werkgever, aan wie zorg voor en toezicht op veiligheid van chauffeur was overgelaten. Zij hebben niet noodzakelijke maatregelen om schade te voorkomen getroffen.